De moeilijkste taal van Europa is voor Nederlanders waarschijnlijk het Hongaars, met Fins en Baskisch er vlak achter. Een officiële winnaar bestaat niet, want moeilijkheid hangt af van wat je al kent. Deze drie talen geven je als Nederlander bijna niets cadeau: geen herkenbare woorden, een andere grammatica en een lange weg naar je eerste gesprek.
Veel lijstjes op internet nemen klakkeloos een Amerikaanse ranglijst over die voor Engelstaligen is gemaakt. Hier kijken we vanuit het Nederlands. Je leest wat elke taal zo zwaar maakt, met echte voorbeelden, en waarom Pools en IJslands op een heel andere manier moeilijk zijn.
Wat is de moeilijkste taal van Europa voor Nederlanders?
Als je moet kiezen, kies dan Hongaars. Fins komt in de buurt en Baskisch is misschien wel het vreemdst, maar Hongaars stapelt lastige grammatica op woorden die je nergens aan kunt ophangen, en je krijgt er twee reeksen werkwoordsvormen bij. Daarachter volgen Ests, Pools en IJslands. Dit is een afweging en geen meting: niemand heeft duizenden Nederlanders dezelfde vijf talen laten leren om het te testen.
Op de taalrecordpagina van Onze Taal staat het ook: het is nauwelijks vast te stellen wat de moeilijkste taal is, omdat het afhangt van je criteria. Tel je naamvallen, dan wint iets anders dan wanneer je woordenschat telt of uitspraak. Bedenk dus wat jij lastig vindt. Heb je moeite met grammatica, dan is Hongaars zwaarder dan IJslands. Heb je een hekel aan woordjes stampen, dan is Fins erger dan Pools.
Waarom hangt het antwoord af van je moedertaal?
Een taal is niet moeilijk op zichzelf, maar moeilijk vanaf de plek waar jij begint. Marianne Starren, onderzoeker aan de Radboud Universiteit, zegt dat de talen die je al spreekt sterk bepalen hoe makkelijk een nieuwe taal is. Dat zie je ook in onderzoek de andere kant op. Job Schepens en collega's onderzochten volwassen leerders van het Nederlands, in latere studies meer dan 50.000 mensen met 49 moedertalen. In hun studie uit 2016 verklaarde de afstand in woorden en grammatica tussen moedertaal en Nederlands 47,7 procent van de verschillen in taalniveau. Woorden wogen daarbij zwaarder dan grammatica.
Dat verklaart meteen waarom je de bekende ranglijst van het Foreign Service Institute niet zomaar kunt overnemen. Dat Amerikaanse instituut rekent op 44 weken les voor Hongaars, Fins, Ests en Pools, tegenover 24 weken voor Deens of Nederlands. Die uren gelden voor Engelstaligen, en de lijst noemt Baskisch en IJslands niet eens. Je kunt de volgorde gebruiken als ruwe aanwijzing, maar reken er niet op als planning voor jezelf.
Als Nederlander begin je met drie voordelen: je spreekt een Germaanse taal, je kent veel Franse en Latijnse leenwoorden, en je spreekt waarschijnlijk al Engels. Bij Germaanse talen helpt ook de zinsbouw. Maar in het dagelijks Nederlands zijn de naamvallen zo goed als verdwenen, op resten als 's avonds en ten slotte na. Elke taal met naamvallen vraagt dus om een manier van denken die je thuis niet hebt geleerd.
Boektip
Lingua: Dwars door Europa in 69 talen van Gaston Dorren
Taaljournalist Dorren schrijft over de talen van Europa, ook de kleine, in korte hoofdstukken vol verhalen. Goed als je wilt weten waar Hongaars, Baskisch en de rest vandaan komen voordat je er een kiest.
Waarom is Hongaars zo moeilijk?
Hongaars is een Oeraalse taal en geen familie van het Nederlands. Dat merk je meteen aan de woorden: víz is water, könyv is boek en kenyér is brood. Bij het lezen heb je dus weinig houvast. Je bouwt je woordenschat vrijwel van nul op, en dat kost meer tijd dan welke grammaticaregel ook.
Daar komen zo'n achttien naamvallen bij, al werken die anders dan je denkt. Waar jij een voorzetsel gebruikt, plakt het Hongaars een uitgang aan het woord: ház is huis, házban is in het huis en házból is uit het huis. Die uitgangen stapelen ook nog: házamban betekent in mijn huis. En de uitgang past zich aan de klinkers van het woord aan, dus in de tuin is kertben en niet kertban.
Het meest verrassende zit in de werkwoorden. Het Hongaars vervoegt anders als het lijdend voorwerp bepaald is: látok betekent ik zie iets, látom betekent ik zie het. Dat onderscheid moet je bij elk werkwoord maken. Gelukkig is er ook goed nieuws: de spelling is regelmatig, de klemtoon valt altijd op de eerste lettergreep en je hoeft nooit te onthouden of een woord de of het krijgt, want grammaticaal geslacht bestaat niet.
Is Fins moeilijker dan Hongaars?
Nauwelijks, en op sommige punten is Fins juist vriendelijker. De taal heeft vijftien naamvallen die dezelfde kant op werken als in het Hongaars: talo is huis, talossa is in het huis, talosta is uit het huis en taloon is het huis in. Een geslacht is er niet, lidwoorden ook niet, en hän betekent zowel hij als zij. De spelling volgt de uitspraak bijna perfect, dus na een paar weken kun je alles hardop lezen.
De echte hindernis is dat woorden van vorm veranderen voordat de uitgang erbij komt. Katu is straat, maar op straat wordt kadulla. Die wisseling heet medeklinkergradatie en je moet hem automatisch leren maken. De woordenschat is net zo kaal als in het Hongaars: vesi is water, kirja is boek en leipä is brood. Toch zijn er een paar oude Germaanse leenwoorden die je zult herkennen, zoals kuningas (koning) en rengas (ring).
Ests is familie van het Fins en heeft veertien naamvallen. Daar komt iets bij wat je met je oren moet leren: klanken kunnen drie lengtes hebben, en dat verschil kan de betekenis veranderen. Spreek je al Fins, dan helpt dat enorm. Begin je vanuit het Nederlands, dan staat Ests in dezelfde zware categorie.
Waarom is Baskisch zo lastig te leren?
Baskisch is een isolaat: de taal heeft geen bekende familie, in Europa niet en daarbuiten niet. Er zijn zo'n 800.000 moedertaalsprekers in Noord-Spanje en Zuidwest-Frankrijk. Je kunt dus niet leunen op een verwante taal, op een paar leenwoorden na, zoals liburu (boek), dat uit het Latijn komt.
De grootste verrassing is de zinsbouw. Het Baskisch geeft het onderwerp een aparte uitgang als er ook een lijdend voorwerp is. Gizona etorri da betekent de man is gekomen, maar Gizonak ogia jan du betekent de man heeft het brood gegeten. Dezelfde man krijgt dus een andere vorm, afhankelijk van wat het werkwoord doet. Taalkundigen noemen dat ergatief, en het voelt in het begin alsof je je hoofd opnieuw moet indelen.
Het hulpwerkwoord draagt bovendien alle informatie over wie wat aan wie doet. In Nik zuri liburua eman dizut (ik heb jou het boek gegeven) zit in dizut al verwerkt dat ik iets aan jou geef. Daar komt een praktisch probleem bij: Nederlandstalig lesmateriaal is schaars, dus je leert het meestal via het Spaans, Frans of Engels.
Waarom zijn Pools en IJslands zwaar, terwijl ze familie zijn?
Pools en IJslands zijn Indo-Europees, net als het Nederlands, en IJslands is zelfs Germaans. Je herkent dan ook woorden: IJslands hús is huis, bók is boek. Maar familie zegt weinig over de moeite die je moet doen. IJslands heeft vier naamvallen en drie geslachten, en de woorden veranderen er echt van. Paard is hestur, hest, hesti of hests. Nieuwe begrippen krijgen meestal een eigen IJslands woord in plaats van een leenwoord: een computer is een tölva, gemaakt van woorden voor getal en zieneres. Bovendien vind je er weinig lesmateriaal voor.
Pools heeft zeven naamvallen en drie geslachten, en daar begint het pas. Bij getallen verandert de vorm van het woord: twee huizen is dwa domy, maar vijf huizen is pięć domów. Werkwoorden komen in paren, zoals pisać (schrijven, bezig zijn) en napisać (afmaken). En dan heb je nog de medeklinkers, beroemd uit de tongbreker W Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzcinie. De spelling is wel betrouwbaar, en de klemtoon valt bijna altijd op de op een na laatste lettergreep.
Het verschil met Hongaars is dat de woordenschat hier sneller op gang komt, zeker in het IJslands. Maar de grammatica blijft lang fouten opleveren. Je kunt al snel iets zeggen, en het duurt jaren voordat het klopt.
Welke Europese talen zijn juist makkelijk voor Nederlanders?
De andere Germaanse talen liggen het dichtst bij je. Duits is makkelijk om mee te beginnen, ook al kosten de naamvallen je tijd. Noors en Zweeds hebben een eenvoudige grammatica. Deens leest prettig, maar het verstaan valt tegen. In de Germaanse stamboom zie je hoe deze talen samenhangen.
Frans, Spaans en Italiaans vragen meer werk aan de werkwoorden, maar veel woorden ken je al via het Nederlands of Engels. Kies dus niet op moeilijkheid alleen. Een zware taal die je echt wilt spreken, bijvoorbeeld voor je partner of je werk, houd je langer vol dan een makkelijke taal die je niets zegt.
Is Nederlands zelf een moeilijke taal?
Dat hangt ook weer af van de moedertaal van de leerder. Voor Duitstaligen is Nederlands relatief makkelijk, voor sprekers van Arabisch veel zwaarder. De en het, de zinsbouw en de g zijn de bekende struikelblokken. In de lijst van het FSI staat Nederlands in de snelste groep voor Engelstaligen.
Wat is de moeilijkste taal ter wereld?
Daar is geen eerlijk antwoord op, om dezelfde reden als voor Europa. Het Guinness-recordboek van 1997 noemde vier talen het meest ingewikkeld, waaronder het Tabassaran uit Dagestan met 48 naamvallen, zo schrijft Onze Taal. Voor een Nederlander telt vooral hoe ver een taal van het Nederlands af staat.
Wat heeft dit met het Fries te maken?
Het Fries staat aan de andere kant van dit verhaal. Het is een West-Germaanse taal, met zo'n 400.000 sprekers, die in Nederland vooral in Fryslân wordt gesproken. Veel woorden herken je direct: hûs (huis), wetter (water), boek en tiid (tijd). Andere woorden lijken pas als je ze hardop zegt, zoals tsiis (kaas), tsjerke (kerk) en dei (dag).
Naamvallen zoals in het Duits of Pools hoef je er niet voor te leren, dus de grammatica gaat een stuk sneller. De uitspraak en de spelling kosten de meeste aandacht. Zoek een woord op in het Friese woordenboek en kijk hoeveel je er al van begrijpt.
Als Amazon-partner verdient LearnFrisian aan gekwalificeerde aankopen. Boeklinks op deze pagina zijn affiliatelinks.
